Mianem Kultury Łużyckiej określamy społeczności zamieszkujące tereny położone w dorzeczu Odry i Wisły, północne Czechy, północne Morawy oraz północno-zachodnią Słowację w okresie pomiędzy XIV a IV wiekiem przed Chrystusem. Kulturę łużycką na całym obszarze jej występowania charakteryzuje zbliżona stylistyka ceramiki i wyrobów brązowych, a także podobny, oparty na dominacji ciałopalenia, obrządek pogrzebowy. Odzwierciedleniem różnic w tempie rozwoju kulturowego są wyraźnie wyodrębniające się dwie strefy terytorialne kultury łużyckiej: zachodnia (Łużyce, Śląsk, Wielkopolska, północne Czechy i Morawy) oraz wschodnia (tereny położone na wschód od linii Warta - Noteć).

Naczynia ze środkowej i późnej epoki brązu

Charakterystyczną cechą kultury łużyckiej, wchodzącej w skład szerszego kompleksu kultur pól popielnicowych, jest ścisłe przestrzeganie zwyczaju kremacji zmarłych, których szczątki umieszczano następnie w naczyniach glinianych (popielnicach). Popielnicy towarzyszą zazwyczaj naczynia nazywane przystawkami, w których składane były dary dla zmarłego w postaci pożywienia i napojów. Groby popielnicowe (rzadziej bezpopielnicowe) ludności kultury łużyckiej tworzą rozległe cmentarzyska, wskazujące na długotrwałe ich użytkowanie, niekiedy przez kilka stuleci (najlepszym przykładem jest cmentarzysko w Kietrzu na Płaskowyżu Głubczyckim). Ciałopalenie, które panowało w tym okresie na terenie prawie całej Europy, wiązało się ze sferą wierzeniową opartą zapewne na kulcie solarnym.

Gospodarka ludności kultury łużyckiej oparta była na uprawie roli z użyciem sprzężaju oraz hodowli, głównie bydła. Zdobywanie pożywienia uzupełniano ponadto zbieractwem, łowiectwem oraz rybołówstwem.

Osadnictwo miało charakter długotrwały o charakterze wioskowym, a społeczności cechował duży stopień egalitaryzmu. Pod koniec epoki brązu (ok. połowy VIII w. p.n.e.) i w początkach epoki żelaza społeczności te zaczęły wznosić osady obronne (grody), których najbardziej zaawansowaną formą były grody typu biskupińskiego, charakteryzujące się regularną zabudową wnętrza, z podziałem na kwartały i ulice. Wraz z upadkiem tego ugrupowania tradycja budownictwa grodowego na ziemiach polskich zanika na około tysiąc lat.

Kliknij,aby powiększyć

Naczynia z okresu halsztackiego

Kliknij,aby powiększyć

Rekonstrukcja grodu w Biskupinie
(kultura łużycka)

W początkach epoki żelaza (tzw. okres halsztacki) społeczności kultury łużyckiej zostają włączone w szeroką strefę wpływów kręgu kultury halsztackiej, zarówno w sferze ideowej, jak i kultury materialnej. Krąg halsztacki ukształtowany został na rozległych obszarach Europy Środkowej pod wpływem oddziaływań śródziemnomorskich centrów cywilizacyjnych, zwłaszcza kolonii greckich oraz kultury etruskiej.

Ważniejsza literatura o kulturze łużyckiej:
Gardawski A. (red.) 1979 Prahistoria ziem polskich. Tom IV. Ossolineum.
Gedl M. 1975 Kultura łużycka. Kraków.
Gedl M. 1985 Archeologia pierwotna i wczesnośredniowieczna.
     Epoka brązu i wczesna epoka żelaza w Europie.
Kraków.
Kaczanowski P. Kozłowski J.K. 1998 Najdawniejsze dzieje ziem polskich.
     Tom I.
Kraków.

Fotografie zamieszczone w tym dziale pochodzą z książki:
Kaczanowski P. Kozłowski J.K. 1998 Najdawniejsze dzieje ziem polskich. Tom I. Kraków.


Strona Główna | Kultura Łużycka | Krótka Historia Odkrycia | Konstrukcja Kamienna | Skład Depozytu | Próba Interpretacji

Instytut Prahistorii
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

ul. Św. Marcina 78, 61-809 Poznań, tel. (0-61) 829 47 94, fax (0-61) 829 47 88
E-mail: henmach@main.amu.edu.pl